Sprawozdania finansowe w pandemii COVID-19: zasady

Przez /
  • Dowiesz się, co Komitet Standardów Rachunkowości zalecił przy sprawozdaniach za 2020 r.
  • Zobaczysz zasady inwentaryzacji w drodze weryfikacji oraz ujmowania Tarczy Antykryzysowej
  • Otrzymasz tabelę porównawczą wskazówek dla każdego z czterech załączników ustawy o rachunkowości

Krótka odpowiedź

Komitet Standardów Rachunkowości wydał uchwałą 13/2020 z 10 grudnia 2020 r. rekomendacje dotyczące sprawozdań finansowych w czasie pandemii COVID-19. Obejmują one ocenę kontynuacji działalności, sposób inwentaryzacji, ujawnienie wsparcia z Tarczy Antykryzysowej, dodatkowe koszty operacyjne oraz ocenę skutków pandemii dla działalności jednostki.

Wstęp

Epidemia COVID-19 w Polsce zbiegła się z okresem sporządzania rocznych sprawozdań finansowych przez jednostki stosujące przepisy ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości. To zaowocowało pytaniami interpretacyjnymi: jak prawidłowo zrealizować ustawowe obowiązki sprawozdawcze, gdy część typowych czynności — np. spis z natury — jest fizycznie utrudniona.

W odpowiedzi pojawiły się dwa rodzaje regulacji: akty wykonawcze Ministra Finansów odraczające terminy oraz rekomendacje Komitetu Standardów Rachunkowości dotyczące samej treści sprawozdań. Ten artykuł ma charakter edukacyjny i porządkuje obie warstwy w sposób przydatny dla osób odpowiedzialnych za prowadzenie ksiąg rachunkowych.

Spis treści

Akty wykonawcze Ministra Finansów

31 marca 2020 r. Minister Finansów wydał rozporządzenie w sprawie określenia innych terminów wypełniania obowiązków w zakresie ewidencji oraz sporządzenia, zatwierdzenia, udostępnienia i przekazania do właściwego rejestru sprawozdań lub informacji.

Podstawą prawną rozporządzenia było upoważnienie ustawowe z ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567 i 568). W praktyce dla większości podmiotów oznaczało to wydłużenie terminów na złożenie sprawozdania finansowego za 2019 r.

Rekomendacje Komitetu Standardów Rachunkowości

Komitet Standardów Rachunkowości to organ działający przy ministrze właściwym do spraw finansów publicznych. Wydaje krajowe standardy rachunkowości, podejmuje przeglądy i aktualizacje, formułuje stanowiska w sprawach problematycznych oraz prowadzi działania na rzecz harmonizacji i standaryzacji zasad rachunkowości.

W tej roli Komitet opracował dokument zatytułowany Sprawozdanie finansowe w czasie pandemii COVID-19. Wskazówki kierowane są do kierowników jednostek, osób, którym powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych (księgowi jednostek, właściciele i pracownicy biur rachunkowych), pracowników służb finansowo-księgowych, a także interesariuszy oczekujących rzetelnej i jasnej informacji o sytuacji finansowej, majątkowej oraz wyniku finansowym.

Ocena kontynuacji działalności

Jedną z kluczowych wskazówek jest analiza kontynuacji działalności w czasie COVID-19, z uwzględnieniem zdarzeń po dniu bilansowym. Zalecenia obejmują wszystkie jednostki — także te, których przepisy prawa nie obligują do takiej oceny w każdym przypadku. W warunkach pandemii kwestia nabrała innego wymiaru.

W wyniku epidemii COVID-19 i związanego z nią pogorszenia otoczenia gospodarczego ocena zdolności jednostki do kontynuowania działalności pozwala rozeznać, czy mimo kryzysu jednostka przetrwa kolejny rok. Komitet zaleca, by kierownik jednostki — po przeprowadzeniu oceny — przedstawiał odpowiednie do jej wyników wnioski w sprawozdaniu finansowym.

Inwentaryzacja w okresie COVID-19

Komitet zauważył, że w okresie pandemii prawidłowe przeprowadzenie inwentaryzacji może napotkać szczególne problemy: trudności w skompletowaniu komisji inwentaryzacyjnej i zespołów spisowych, obawy o zdrowie osób uczestniczących w spisach z natury w nietypowych pomieszczeniach. Rolą kierownika jednostki jest podjęcie właściwych działań zaradczych i dostosowawczych.

Cytując rekomendację: kierownik jednostki, oceniając ryzyka, w tym związane z COVID-19, powinien zdecydować, czy skorzystanie z zezwolenia z art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości — dopuszczającego inwentaryzację w drodze weryfikacji, gdy przeprowadzenie spisu z natury z uzasadnionych przyczyn nie jest możliwe — jest rzeczywiście jedyną drogą.

Dokument uzasadniający przeprowadzenie inwentaryzacji w drodze weryfikacji zamiast spisu z natury, wraz z dokumentacją potwierdzającą porównanie danych ksiąg rachunkowych na dzień bilansowy z odpowiednimi dokumentami, powinien stanowić załącznik do protokołu weryfikacji.

Dodatkowo Komitet zaleca:

  • tworzenie list rezerwowych osób do zespołów spisowych na wypadek sytuacji awaryjnych
  • ścisły reżim sanitarny przy wszystkich czynnościach inwentaryzacyjnych: maseczki, przyłbice, środki dezynfekcyjne, dystans

Ujawnienie Tarczy Antykryzysowej

Komitet podkreślił konieczność ujawnienia w księgach wsparcia uzyskanego w ramach tzw. Tarczy Antykryzysowej oraz innych form pomocy. Otrzymane przez jednostkę dofinansowanie (bezzwrotna pomoc finansowa udzielona ze środków publicznych) zaleca się prezentować w Rachunku zysków i strat, w zależności od stosowanego załącznika do ustawy o rachunkowości.

Załącznik Pozycja w Rachunku zysków i strat
Załącznik nr 1 Pozostałe przychody operacyjne / Inne przychody operacyjne — w wariancie kalkulacyjnym pozycja G.IV., w wariancie porównawczym D.IV.
Załącznik nr 4 Pozycja C. Pozostałe przychody i zyski, w tym aktualizacja wartości aktywów
Załącznik nr 5 Pozostałe przychody operacyjne — wariant kalkulacyjny pozycja F., wariant porównawczy D.
Załącznik nr 6 Pozycja I. Pozostałe przychody operacyjne

Jeśli doszło do umorzenia całości lub części zobowiązań publicznoprawnych jednostki, informacja ta musi znaleźć odzwierciedlenie w sprawozdaniu. Umorzona wartość zobowiązania zwiększa pozostałe przychody operacyjne w korespondencji z kontem służącym do ewidencji zobowiązań publicznoprawnych. Pełna lista form pomocy i sposób ich księgowania zostały udostępnione na stronie Ministerstwa Finansów.

Dodatkowe koszty operacyjne pandemii

Komitet zaleca, aby w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego — w części Dodatkowe informacje i objaśnienia — jednostki ujawniły charakter i kwotę poniesionych kosztów na maseczki, środki czystości, rękawice i inne, jeżeli informacja ta może w sposób istotny wpłynąć na ocenę sytuacji majątkowej, finansowej oraz wyniku finansowego jednostki.

W praktyce oznacza to konieczność osobnego analitycznego konta lub osobnej pozycji notatki pomocniczej, by w okresie sporządzania sprawozdania można było szybko podać sumaryczną kwotę takich wydatków, a nie wyszukiwać ich w wielu dokumentach źródłowych.

Ocena skutków pandemii dla jednostki

Wśród zaleceń Komitet zwrócił uwagę, że ocena skutków epidemii na działalność jednostki jest istotna. Chodzi o wynik finansowy oraz ryzyko mogące wystąpić w przyszłości. Rekomenduje się również:

  • omówienie wpływu pandemii na płynność i wypłacalność jednostki
  • opisanie podejmowanych działań ograniczających negatywny wpływ pandemii na sytuację finansową, majątkową i płynnościową
  • ujęcie przewidywanego rozwoju jednostki, uwzględniającego bezstronnie i realistycznie możliwe negatywne konsekwencje dalszego przebiegu COVID-19

Wskazówki w Fiskomacie

W Fiskomacie pracę nad zamknięciem roku w warunkach utrudnień można uporządkować w pięciu krokach:

  1. Konfiguracja roku obrotowego z dodatkową notatką opisującą obowiązujące terminy i odroczenia wynikające z rozporządzenia Ministra Finansów.
  2. Oddzielne konto analityczne dla wsparcia z Tarczy Antykryzysowej, z opisem pozycji w Rachunku zysków i strat odpowiedniej dla stosowanego załącznika.
  3. Oddzielne konto analityczne dla dodatkowych kosztów COVID-19 (środki ochronne, dezynfekcja), aby ułatwić raport do informacji dodatkowej.
  4. Dokumentacja protokołu inwentaryzacji w drodze weryfikacji, jeśli zastosowano art. 26 ust. 1 pkt 3 — załączniki w archiwum dokumentów jednostki.
  5. Sekcja notatek do sprawozdania ze wzorami opisów dotyczących kontynuacji działalności i oceny ryzyka pandemii.

FAQ

Komu są dedykowane rekomendacje Komitetu?

Kierownikom jednostek, osobom prowadzącym księgi rachunkowe, pracownikom służb finansowo-księgowych oraz interesariuszom oczekującym rzetelnej informacji o sytuacji finansowej jednostki.

Kiedy wydano akt wprowadzający odroczone terminy?

31 marca 2020 r. — rozporządzenie Ministra Finansów wydane na podstawie ustawy z 2 marca 2020 r.

Czy inwentaryzacja w drodze weryfikacji wymaga dokumentacji?

Tak. Dokument uzasadniający zastąpienie spisu z natury weryfikacją, wraz z dokumentacją porównania ksiąg z odpowiednimi dokumentami, powinien stanowić załącznik do protokołu weryfikacji.

Gdzie ująć wsparcie z Tarczy w Rachunku zysków i strat?

W pozycji Pozostałych przychodów operacyjnych, w pozycji konkretnej dla stosowanego załącznika (1, 4, 5 lub 6 do ustawy o rachunkowości).

Czy umorzenie zobowiązań publicznoprawnych trzeba pokazać w sprawozdaniu?

Tak. Umorzona wartość zobowiązania zwiększa pozostałe przychody operacyjne w korespondencji z kontem ewidencji zobowiązań publicznoprawnych.

Co z dodatkowymi kosztami COVID-19 w informacji dodatkowej?

Należy ujawnić charakter i kwotę kosztów na maseczki, środki czystości, rękawice, jeśli kwota może istotnie wpłynąć na ocenę sytuacji jednostki.

Podsumowanie

Rekomendacje Komitetu Standardów Rachunkowości pełnią funkcję porządkującą — pokazują, jak realizować ustawowe obowiązki w nietypowych warunkach. Kluczowe wymiary to: rzetelna ocena kontynuacji działalności, dokumentacja inwentaryzacji w drodze weryfikacji zgodnej z art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości, jednoznaczne ujawnienie pomocy z Tarczy Antykryzysowej w odpowiedniej pozycji Rachunku zysków i strat oraz osobne ujęcie kosztów związanych z pandemią. Razem składa się to na sprawozdanie, które rzetelnie odda sytuację majątkową i finansową jednostki w roku obrotowym 2020.

Co warto przeczytać dalej

Przewijanie do góry