Rachunek przepływów pieniężnych – metoda pośrednia

Przez /

W skrócie

  • Dowiesz się, kto musi sporządzać rachunek przepływów pieniężnych zgodnie z art. 64 ustawy o rachunkowości
  • Zobaczysz strukturę dokumentu w siedmiu częściach od A do G
  • Otrzymasz tabelę porównawczą progów obligujących do badania sprawozdania za 2024 i 2025 rok

Krótka odpowiedź

Rachunek przepływów pieniężnych sporządzony metodą pośrednią to element sprawozdania finansowego jednostek podlegających obowiązkowemu badaniu zgodnie z art. 64 ustawy o rachunkowości. Dokument dzieli się na siedem części od A do G – od przepływów operacyjnych, przez inwestycyjne i finansowe, po sumę przepływów netto i stan środków pieniężnych na koniec okresu.

Wstęp

Dla wielu przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność i KPiR rachunek przepływów pieniężnych pozostaje pojęciem teoretycznym – nie sporządzają go i nie składają do KRS. Materiał ma jednak realną wartość poznawczą: bank, analizując zdolność kredytową firmy, sięga właśnie po ten dokument; kontrahent oceniający ryzyko kredytu kupieckiego patrzy w cash flow, a nie tylko w rachunek zysków i strat.

Artykuł stanowi treść edukacyjną – opisuje obowiązki jednostek prowadzących pełną księgowość. Adresowany jest do osób, które chcą rozumieć strukturę cash flow i poprawnie czytać sprawozdania finansowe kontrahentów. Wszystkie progi i regulacje pochodzą z aktualnego brzmienia art. 64 ustawy o rachunkowości.

Spis treści

Kto musi sporządzać rachunek przepływów pieniężnych

Obowiązek wynika z art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Badaniu podlegają roczne skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych oraz roczne sprawozdania finansowe kontynuujących działalność:

  • banków krajowych, oddziałów instytucji kredytowych, oddziałów banków zagranicznych, zakładów ubezpieczeń, zakładów reasekuracji, głównych oddziałów i oddziałów zakładów ubezpieczeń, głównych oddziałów i oddziałów zakładów reasekuracji oraz oddziałów firm inwestycyjnych;
  • spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych;
  • jednostek działających na podstawie przepisów o obrocie papierami wartościowymi, przepisów o świadczeniu usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych oraz przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz jednostek, o których mowa w art. 2 ust. 2b ustawy;
  • jednostek działających na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych;
  • krajowych instytucji płatniczych i instytucji pieniądza elektronicznego;
  • spółek akcyjnych, z wyjątkiem spółek będących na dzień bilansowy w organizacji;
  • pozostałych jednostek po przekroczeniu progów.

Progi badania – 2024 vs 2025

Dla sprawozdań za rok 2024 art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości wymaga, by pozostałe jednostki w poprzedzającym roku obrotowym spełniły co najmniej dwa z trzech warunków:

  • średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
  • suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2 500 000 euro,
  • przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5 000 000 euro.

Dla sprawozdań za rok 2025 zmianie uległ ostatni punkt, a w istocie cała trójka kryteriów majątkowo-przychodowych:

  • średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty co najmniej 50 osób,
  • suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego co najmniej 3 125 000 euro,
  • przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy co najmniej 6 250 000 euro.

Progi wyrażono w euro – w praktyce przeliczenie na złote następuje według kursu wskazanego w przepisach na dzień bilansowy. Wszystkie wymienione jednostki podlegają obowiązkowemu, corocznemu badaniu biegłych, którego elementem jest weryfikacja prawidłowości rachunku przepływów pieniężnych.

Po co? Cash flow pomaga określić płynność finansową jednostki i pokazuje, jak kształtuje się ona w porównaniu do roku poprzedniego. Dokument uwzględnia nie tylko wpływy stanowiące przychody i wydatki stanowiące koszty – przekłada wynik finansowy na realny ruch pieniądza, dlatego korzystają z niego banki przed udzieleniem kredytu, inwestorzy prognozujący przyszłe przepływy oraz kontrahenci decydujący o kredycie kupieckim.

Rachunek opatruje się datą i miejscowością sporządzenia, wypełnia za rok bieżący oraz rok poprzedni dla porównywalności.

Część A – przepływy z działalności operacyjnej

Część A dotyczy przepływów wynikających z podstawowej działalności jednostki – świadczenia usług, sprzedaży towarów.

  • A.I. – kwota zysku lub straty netto, ustalana w rachunku zysków i strat.
  • A.II. – suma korekt zmiany stanu. Wartości ustala się jako różnicę między stanem końcowym a początkowym aktywów i pasywów. Wzrost aktywów i spadek pasywów oznacza wpływ środków pieniężnych; spadek aktywów i wzrost pasywów – rozchód.
  • A.III. – przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej, czyli A.I. skorygowane o A.II.

Punkty od 1 do 10 części A.II. obejmują:

  1. Amortyzację – wysokość ustala się przez obroty konta amortyzacji za rok obrotowy.
  2. Zyski (straty) z tytułu różnic kursowych – powstają przy transakcjach w walucie obcej i płatnościach z nimi związanych.
  3. Odsetki i udziały w zyskach (dywidendy).
  4. Zyski (straty) z działalności inwestycyjnej.
  5. Zmiana stanu rezerw – z porównania pozycji rezerw w bilansie; uwagę zwraca się na rezerwy na odroczony podatek odnoszone na kapitał własny, które nie wpływają na wynik finansowy.
  6. Zmiana stanu zapasów – z pozycji bilansu; nie obejmuje operacji wpływających na stan zapasów, ale niewpływających na przepływy pieniężne (np. aport).
  7. Zmiana stanu należności – bez sumowania należności krótko- i długoterminowych z należnościami z działalności inwestycyjnej.
  8. Zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych – bez zobowiązań z dłużnych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek, weksli, działalności inwestycyjnej, zobowiązań związanych ze zmianą udziałów w kapitale własnym oraz zmian funduszy specjalnych z odpisu na ZFŚS.
  9. Zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych – obejmuje rozliczenia przychodów oraz czynne i bierne rozliczenia kosztów; nie ujmuje się czynnych rozliczeń odroczonego podatku odnoszonych na kapitał własny.
  10. Inne korekty.

Metoda nazywa się pośrednią, ponieważ wychodzi od wyniku finansowego i koryguje go o operacje bezgotówkowe oraz zmiany kapitału obrotowego, zamiast bezpośrednio sumować wpływy i wydatki.

Część B – przepływy z działalności inwestycyjnej

Część B opisuje wpływy i wydatki związane z działalnością inwestycyjną – przychodami odsetkowymi, dywidendami, zbyciem środków trwałych, zakupem nieruchomości i inwestycji finansowych.

B.I. Wpływy obejmują:

  • zbycie wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych – bez zwróconych zaliczek wpłaconych na poczet ich zakupu (te trafiają do B.I.4);
  • zbycie inwestycji w nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne;
  • wpływy z aktywów finansowych – w jednostkach powiązanych (grupa kapitałowa) oraz w pozostałych jednostkach z podziałem na: zbycie aktywów finansowych, dywidendy i udziały w zyskach (w tym zaliczki na poczet przyszłych dywidend), spłatę pożyczek długoterminowych, odsetki (od lokat powyżej 3 miesięcy; krótsze idą do działalności operacyjnej), inne wpływy z aktywów finansowych;
  • inne wpływy inwestycyjne – spłaty pożyczek krótkoterminowych, wpływy z najmu inwestycji w nieruchomości, zwroty zaliczek, sprzedaż innych inwestycji krótkoterminowych.

B.II. Wydatki obejmują nakłady na nabycie wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych, inwestycje w nieruchomości i wartości niematerialne i prawne, aktywa finansowe w jednostkach powiązanych i pozostałych (nabycie aktywów finansowych, udzielone pożyczki długoterminowe) oraz inne wydatki inwestycyjne (np. pożyczki krótkoterminowe, zaliczki na nabycie składników działalności inwestycyjnej).

Wydatki obejmują również niepodlegający odliczeniu VAT i akcyzowy, koszt montażu, opłaty notarialne. Zaliczki zasadniczo trafiają do B.II.4 „Inne wydatki inwestycyjne”, choć przy dużych kwotach i bliskim terminie realizacji można je ująć w pozycji właściwej dla zamówienia.

B.III. to różnica między B.I. a B.II. – przepływy pieniężne netto z działalności inwestycyjnej.

Część C – przepływy z działalności finansowej

Część C dotyczy działalności finansowej.

C.I. Wpływy:

  • netto z wydania udziałów (emisji akcji) i innych instrumentów kapitałowych oraz dopłat do kapitału – również przed rejestracją podwyższenia kapitału w rejestrze sądowym; nie ujmuje wkładów niepieniężnych, zatrzymanego zysku ani zadeklarowanych nieopłaconych zakupów akcji;
  • kredyty i pożyczki – długo- i krótkoterminowe, po pomniejszeniu o pobrane z góry prowizje i odsetki;
  • emisja dłużnych papierów wartościowych – obligacje własne i inne instrumenty, pomniejszone o koszty emisji;
  • inne wpływy finansowe – np. otrzymane dotacje.

C.II. Wydatki:

  • nabycie udziałów własnych,
  • dywidendy i inne wpłaty na rzecz właścicieli, w tym zaliczki,
  • inne wydatki z tytułu podziału zysku (tantiemy, cele społeczne, nagrody),
  • spłaty kredytów i pożyczek (część kapitałowa raty wraz ze zrealizowanymi różnicami kursowymi przy walucie obcej),
  • wykup dłużnych papierów wartościowych,
  • z tytułu innych zobowiązań finansowych (np. wykup weksli o innym charakterze niż operacyjny),
  • płatności zobowiązań z tytułu umów leasingu finansowego – tylko część kapitałowa raty,
  • odsetki – od kredytów, pożyczek, dłużnych papierów wartościowych, prowizji bankowych,
  • inne wydatki finansowe – np. pokrycie zobowiązań z udzielonych gwarancji finansowych.

C.III. to różnica między wpływami a wydatkami – przepływy pieniężne netto z działalności finansowej.

Części D – G – podsumowanie i stan końcowy

  • Część D. Przepływy pieniężne netto razem – suma przepływów z działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej.
  • Część E. Bilansowa zmiana stanu środków pieniężnych – jeżeli występuje, z wyodrębnieniem zmiany z tytułu różnic kursowych.
  • Część F. Środki pieniężne na początek okresu – kwota zgodna z pozycją w bilansie.
  • Część G. Środki pieniężne na koniec okresu – różnica między stanem początkowym a sumą wszystkich przepływów; powinna równać się saldu środków pieniężnych na koniec okresu, co potwierdza poprawność sporządzenia raportu.

Tabela porównawcza trzech rodzajów działalności

Część Rodzaj działalności Reprezentatywne wpływy Reprezentatywne wydatki
A Operacyjna Wynik finansowy + korekty zmiany stanu (amortyzacja, zapasy, należności, zobowiązania) Spadek wyniku, wzrost należności, spadek zobowiązań
B Inwestycyjna Zbycie rzeczowych aktywów trwałych, dywidendy, odsetki z lokat powyżej 3 miesięcy, spłata pożyczek długoterminowych Nabycie środków trwałych, inwestycje w nieruchomości, aktywa finansowe, udzielone pożyczki długoterminowe
C Finansowa Emisja udziałów i akcji, kredyty i pożyczki, emisja dłużnych papierów wartościowych, dotacje Dywidendy dla właścicieli, spłaty kredytów (część kapitałowa), wykup dłużnych papierów, leasing finansowy (kapitał), odsetki

Tabela porządkuje, gdzie umieścić poszczególne operacje – to wsparcie w rozdzieleniu pozycji granicznych: lokaty powyżej 3 miesięcy są inwestycją, krótsze trafiają do działalności operacyjnej; niepodlegający odliczeniu VAT podwyższa wartość wydatku inwestycyjnego.

FAQ

Kto musi sporządzać rachunek przepływów pieniężnych?

Jednostki podlegające obowiązkowemu badaniu sprawozdań finansowych zgodnie z art. 64 ustawy o rachunkowości – m.in. spółki akcyjne, banki, ubezpieczyciele, SKOK-i, fundusze emerytalne oraz pozostałe jednostki, które przekroczyły progi zatrudnienia, sumy aktywów i przychodów.

Jakie progi obowiązują dla sprawozdania za 2025 rok?

Zatrudnienie co najmniej 50 osób w przeliczeniu na pełne etaty, suma aktywów co najmniej 3 125 000 euro oraz przychody netto ze sprzedaży co najmniej 6 250 000 euro – spełnienie co najmniej dwóch z trzech warunków obliguje do badania.

Czym różni się metoda pośrednia od bezpośredniej?

Metoda pośrednia wychodzi od wyniku finansowego i koryguje go o operacje bezgotówkowe (amortyzacja) oraz zmiany kapitału obrotowego (zapasy, należności, zobowiązania). Artykuł opisuje wyłącznie metodę pośrednią.

Dlaczego część D nie zawsze równa się części E?

Część D sumuje wyłącznie przepływy z działalności A, B, C. Część E obejmuje bilansową zmianę środków pieniężnych wraz z różnicami kursowymi, które nie są przepływem pieniężnym sensu stricto.

Gdzie ująć odsetki od lokaty kwartalnej?

Odsetki od lokat zawieranych na okres dłuższy niż 3 miesiące trafiają do działalności inwestycyjnej. Od lokat krótszych – do działalności operacyjnej.

Jak ująć zaliczki wpłacone na środki trwałe?

Co do zasady wpłacone zaliczki na nabycie wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych wykazuje się w B.II.4 „Inne wydatki inwestycyjne”. Wyjątek – znaczne kwoty z bliskim terminem realizacji, ujęte w pozycji właściwej dla zamówienia, wymagają stosownej adnotacji.

Podsumowanie

Rachunek przepływów pieniężnych sporządzony metodą pośrednią to jeden z elementów sprawozdania finansowego jednostek podlegających obowiązkowemu badaniu z art. 64 ustawy o rachunkowości. Dokument składa się z siedmiu części: A (operacyjna, z korektami zmiany stanu od 1 do 10), B (inwestycyjna), C (finansowa), D (suma), E (bilansowa zmiana), F i G (stany środków pieniężnych). Poprawnie sporządzony cash flow pokazuje, jak wynik finansowy przekłada się na realny ruch pieniądza, i służy bankom, inwestorom oraz kontrahentom do oceny płynności finansowej jednostki. Progi badania dla sprawozdań za 2025 rok podniesiono w stosunku do 2024 roku – aktywa do 3 125 000 euro, przychody do 6 250 000 euro.

Co warto przeczytać dalej

Przewijanie do góry