Dlugoterminowe aktywa finansowe – definicja i wycena

Przez /

W skrócie

  • Dowiesz się, czym są długoterminowe aktywa finansowe według ustawy o rachunkowości i jakie mają cechy
  • Zobaczysz zasady wyceny na dzień nabycia oraz na dzień bilansowy z odniesieniem do konkretnych przepisów
  • Otrzymasz tabelę pozycji bilansowych i ewidencji na kontach księgowych dla każdej grupy aktywów

Krótka odpowiedź

Długoterminowe aktywa finansowe to składowa inwestycji długoterminowych z art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości. Obejmują aktywa płatne, wymagalne lub przeznaczone do zbycia w okresie ponad 12 miesięcy od dnia bilansowego. Mają charakter udziałowy lub wierzycielski. Na dzień nabycia ewidencjonuje się je w cenie nabycia lub cenie zakupu.

Tematyka długoterminowych aktywów finansowych dotyczy podmiotów prowadzących pełną księgowość zgodnie z ustawą o rachunkowości. Materiał ma charakter edukacyjny – opisuje zasady bilansowe, które są stosowane przez jednostki sporządzające sprawozdanie finansowe na bazie UoR.

W poniższym omówieniu znajdziesz definicję długoterminowych aktywów finansowych, ich charakterystykę, zasady wyceny na dzień nabycia i dzień bilansowy, sposób ewidencji oraz prezentacji w bilansie i rachunku zysków i strat.

Spis treści

Definicja w ustawie o rachunkowości

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości (Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591 ze zm.) długoterminowe aktywa finansowe stanowią jedną ze składowych inwestycji długoterminowych. Inwestycje długoterminowe to aktywa posiadane przez jednostkę w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych z przyrostu ich wartości, uzyskania przychodów w formie odsetek, dywidend (udziałów w zyskach) lub innych pożytków – w tym z transakcji handlowej.

W szczególności do tej kategorii zalicza się aktywa finansowe oraz te nieruchomości i wartości niematerialne i prawne, które nie są użytkowane przez jednostkę, lecz są posiadane w celu osiągnięcia wyżej opisanych korzyści.

Charakter udziałowy i wierzycielski

Długoterminowe aktywa finansowe mają dwojaki charakter:

  • udziałowy – polega na udostępnieniu kapitału w zamian za prawo do własności podmiotu i udział w jego dochodach w oparciu o wyemitowane instrumenty finansowe,
  • wierzycielski – polega na długookresowym udostępnieniu innym jednostkom środków finansowych w zamian za określone w umowie korzyści.

Ten podział porządkuje dalsze rozumienie pozycji bilansowych – akcje i udziały to klasyczny przykład charakteru udziałowego, natomiast obligacje, listy zastawne czy udzielone pożyczki reprezentują charakter wierzycielski.

Charakterystyka i podmioty objęte przepisem

Do długoterminowych aktywów finansowych zalicza się aktywa płatne i wymagalne lub przeznaczone do zbycia w okresie przekraczającym 12 miesięcy od dnia bilansowego. To kryterium temporalne oddziela je od krótkoterminowych odpowiedników.

Uwzględniając postanowienia art. 49 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, długoterminowe aktywa finansowe mogą występować jedynie w samorządowych jednostkach budżetowych obsługujących jednostki samorządu terytorialnego, czyli w urzędach oraz organach władzy publicznej. Materiał odnosi się więc głównie do specyficznych jednostek prowadzących pełną księgowość.

Wycena na dzień nabycia i dzień bilansowy

Wycena akcji lub udziałów w jednostkach podporządkowanych oraz innych długoterminowych aktywów następuje zgodnie z ustawą o rachunkowości. Zgodnie z art. 35 ust. 1 UoR nabyte lub powstałe aktywa finansowe ujmuje się w księgach rachunkowych na dzień ich nabycia albo powstania, według ceny nabycia albo ceny zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia i rozliczenia transakcji nie są istotne.

Za cenę nabycia uznaje się wartość wydatku związanego z zakupem aktywów finansowych powiększoną o poniesione przez nabywcę opłaty (np. skarbowe). Do ceny tej nie zalicza się wydatków poniesionych na przeprowadzenie analiz eksperckich w celu wykazania opłacalności inwestowania w dane przedsięwzięcie.

W przypadku pozostałych udziałów i akcji, innych papierów wartościowych i pożyczek wyceny dokonuje się według przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz. U. nr 149, poz. 1674 ze zm.) – zwanego rozporządzeniem o instrumentach finansowych.

Jeżeli sprawozdanie finansowe nie podlega badaniu, wówczas można wszystkie długoterminowe aktywa finansowe wyceniać zgodnie z ustawą o rachunkowości.

Na dzień bilansowy aktywa finansowe wykazuje się według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub według wartości godziwej. Odpisy aktualizujące wartość aktywów finansowych traktowane są jako koszty lub przychody finansowe.

Ewidencja na kontach księgowych

Długoterminowe aktywa finansowe ewidencjonuje się na koncie 03 „Długoterminowe aktywa finansowe”, gdzie po stronie Wn ujmuje się zwiększenia, a po stronie Ma – zmniejszenia stanu długoterminowych aktywów finansowych.

Do konta 030 prowadzi się ewidencję szczegółową, która powinna zapewnić ustalenie wartości poszczególnych składników aktywów. Przychody ze zbycia inwestycji zaliczonych do aktywów finansowych ujmuje się w księgach rachunkowych po stronie Ma konta 75-0 „Przychody finansowe”, a koszty z tym związane po stronie Wn konta 75-1 „Koszty finansowe”.

Do ewidencji odpisów aktualizujących długoterminowe aktywa finansowe służy konto 035 „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe”.

Prezentacja w bilansie – pozycja A.IV.3

Długoterminowe aktywa finansowe prezentowane są w bilansie w pozycji A.IV.3 z podziałem na aktywa w jednostkach powiązanych i w pozostałych jednostkach z rozbiciem na:

  • udziały lub akcje,
  • inne papiery wartościowe,
  • udzielone pożyczki,
  • inne długoterminowe aktywa finansowe.

Udziały i akcje dla posiadających je inwestorów stanowią lokatę kapitału, a zarazem dają prawo kontrolowania lub co najmniej wywierania wpływu na politykę finansową jednostki będącej ich emitentem. Inwestorami (wspólnikami bądź akcjonariuszami) mogą zostać zarówno jednostki powiązane, jak i pozostałe zobowiązane do prowadzenia ksiąg rachunkowych lub będące członkami spółdzielni posiadającymi nabyte w tych jednostkach udziały.

Do grupy tej nie zalicza się udziałów i akcji własnych jednostki sporządzającej bilans, ale także udziałów i akcji jednostki dominującej, posiadanych przez jednostkę zależną, które wykazywane są w pasywach jako „Udziały i akcje własne”.

Inne papiery wartościowe to zazwyczaj tzw. dłużne papiery wartościowe, płatne i wymagalne lub przeznaczone do zbycia po 12 miesiącach od dnia bilansowego. Każdy dłużny papier wartościowy stanowi formę pożyczki zaciągniętej przez emitenta od nabywcy i podlega spłacie wraz z dyskontem (różnicą pomiędzy wartością nominalną a niższą od niej ceną nabycia) w określonym z góry czasie. Obejmują m.in. obligacje, bony komercyjne, listy zastawne, skrypty dłużne, certyfikaty zastawne, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych.

Udzielone pożyczki to pożyczki pieniężne udzielone kontrahentom, które wycenia się i wykazuje w bilansie w kwocie wymaganej zapłaty z zachowaniem zasady ostrożności (art. 28 ust. 1 pkt 7 UoR). Wartość udzielonej pożyczki podwyższa się o należne jednostce, zgodnie z umową, odsetki. Jeżeli spłata pożyczki następuje w ratach, to jako pożyczkę długoterminową wykazuje się jedynie tę część rat, która podlegać będzie spłacie w następnym roku obrotowym po dniu bilansowym.

Inne długoterminowe aktywa finansowe obejmują pozostałe pozycje niewykazane wcześniej, m.in. długoterminowe lokaty bankowe, bony oszczędnościowe, certyfikaty depozytowe, należności z tytułu leasingu finansowego – pod warunkiem, że ich realizacja nastąpi nie wcześniej niż po 12 miesiącach od dnia bilansowego.

Prezentacja w rachunku zysków i strat

W rachunku zysków i strat (zarówno w wariancie porównawczym, jak i kalkulacyjnym) wykazuje się jedynie wynik finansowy uzyskany ze sprzedaży długoterminowych aktywów finansowych. Pomimo odrębnych zapisów na kontach 75-0 i 75-1, w sprawozdaniu wykazywana jest różnica (per saldo) wynikająca ze wskazanych kont.

„Zysk ze zbycia inwestycji” wykazywany jest w wierszu G.III. (wariant porównawczy) lub J.III. (wariant kalkulacyjny). „Strata ze zbycia inwestycji” trafia odpowiednio do wierszy H.III. i K.III.

FAQ

Czy długoterminowe aktywa finansowe występują w JDG?

W jednoosobowej działalności gospodarczej rozliczanej KPiR lub ryczałtem ich klasycznie się nie ewidencjonuje. Pojęcie odnosi się do podmiotów prowadzących pełną księgowość zgodnie z ustawą o rachunkowości.

Co odróżnia aktywa finansowe długoterminowe od krótkoterminowych?

Kryterium temporalne 12 miesięcy od dnia bilansowego. Aktywa płatne lub przeznaczone do zbycia po tym okresie zalicza się do długoterminowych.

Czy wszystkie udziały i akcje są wyceniane tak samo?

Nie. Udziały w jednostkach podporządkowanych wycenia się zgodnie z UoR, a pozostałe według rozporządzenia o instrumentach finansowych z 12 grudnia 2001 r., chyba że sprawozdanie nie podlega badaniu – wtedy całość można wyceniać według UoR.

Jak ujmuje się odpisy aktualizujące?

Na koncie 035 „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe”. Traktowane są jako koszty lub przychody finansowe.

W jakiej kwocie wykazać udzieloną pożyczkę?

W kwocie wymaganej zapłaty z zachowaniem zasady ostrożności, powiększonej o należne odsetki. Część przypadająca na spłatę w następnym roku obrotowym to pożyczka długoterminowa.

Gdzie w bilansie wykazać długoterminowe aktywa finansowe?

W pozycji A.IV.3 z podziałem na jednostki powiązane i pozostałe oraz na cztery podgrupy (udziały/akcje, inne papiery wartościowe, udzielone pożyczki, inne).

Podsumowanie

Długoterminowe aktywa finansowe to pozycja bilansowa charakterystyczna dla podmiotów prowadzących pełną księgowość. Definicja z art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości wraz z zasadami wyceny z art. 35 ust. 1 UoR oraz rozporządzeniem o instrumentach finansowych wyznaczają ramy ujęcia i prezentacji. Konto 03 wraz z kontami przychodowo-kosztowymi 75-0 i 75-1 oraz pozycja A.IV.3 bilansu są stałymi elementami całego mechanizmu.

Co warto przeczytać dalej

Przewijanie do góry