Deregulacja zawodu księgowego – co zmieniła ustawa 2014

Przez /

W skrócie

  • Dowiesz się, co zmieniła ustawa deregulacyjna z 9 maja 2014 r. w dostępie do zawodu księgowego
  • Zobaczysz, jakie warunki musi spełnić osoba prowadząca księgi rachunkowe w ramach JDG po uchyleniu certyfikatu
  • Otrzymasz checklistę wymogów formalnych przy zakładaniu biura rachunkowego jako jednoosobowej działalności

Odpowiedź w skrócie

Deregulacja zawodu księgowego z 2014 roku zniosła obowiązek posiadania certyfikatu wydawanego przez Ministra Finansów. Usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych może obecnie wykonywać każdy przedsiębiorca, pod warunkiem że czynności realizują osoby z pełną zdolnością do czynności prawnych oraz niekarane za przestępstwa wymienione w art. 76a ustawy o rachunkowości.

Wstęp

Przedsiębiorca planujący otwarcie biura rachunkowego jako jednoosobowa działalność gospodarcza coraz częściej pyta, czy musi zdobyć państwowe uprawnienia, by legalnie prowadzić księgi klientów. Odpowiedź brzmi: nie. Drugą transzą ustawy deregulacyjnej, opublikowaną w dzienniku ustaw 10 czerwca 2014 r., ustawodawca uwolnił zawód księgowego od wymogów formalnych, które wcześniej blokowały wejście na rynek osobom bez specjalistycznego dyplomu i wieloletniej praktyki.

To nie oznacza jednak całkowitej dowolności. Ustawa pozostawiła dwa istotne warunki dotyczące osób bezpośrednio prowadzących księgi. Poniżej rozkładam mechanikę zmian na czynniki pierwsze i pokazuję, na co zwrócić uwagę, planując samozatrudnienie w branży księgowej.

Spis treści

Co dokładnie uwolnił ustawodawca

Podstawą prawną zmian jest ustawa o ułatwieniu dostępu do wykonywania niektórych zawodów regulowanych z 9 maja 2014 r. Jej druga transza dotknęła wprost zawodu księgowego, uchylając art. 76b-g oraz 76i ustawy o rachunkowości.

W konsekwencji odpadły:

  • obowiązek zdania egzaminu państwowego organizowanego przez Ministra Finansów,
  • wymóg posiadania określonego stażu pracy w księgowości (2 lub 3 lata zależnie od ścieżki),
  • wymóg ukończenia studiów wyższych na kierunku rachunkowość lub ekonomicznym ze specjalnością rachunkowość,
  • procedura ubiegania się o certyfikat księgowego w resorcie finansów.

Ostatnie certyfikaty przyznawano osobom, które złożyły wniosek o certyfikat lub o przystąpienie do egzaminu przed 10 sierpnia 2014 r. Po tej dacie resort certyfikatów już nie wydaje.

Wymogi z art. 76a ustawy o rachunkowości

Mimo uwolnienia zawodu art. 76a ustawy o rachunkowości z 29 września 1994 r. w obowiązującym brzmieniu pozostawia dwa warunki dla osób wykonujących czynności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych:

  1. pełna zdolność do czynności prawnych,
  2. brak prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, za przestępstwo skarbowe oraz za przestępstwa określone w rozdziale 9 ustawy o rachunkowości.

Ustawa definiuje usługowe prowadzenie ksiąg jako działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, polegającą na świadczeniu czynności wymienionych w art. 4 ust. 3 pkt 2-6 ustawy o rachunkowości.

Dodatkowym, praktycznym wymogiem dla biura rachunkowego pozostaje ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej. To zabezpieczenie klienta na wypadek błędu księgowego skutkującego stratą podatkową lub karą skarbową.

Przykład 1.

Pani Beata prowadzi JDG jako księgowa freelancerka. Po zakończeniu kursów rachunkowości otwiera własne mikrobiuro obsługujące dwóch klientów – stolarza i grafika rozliczających się ryczałtem. Mimo braku certyfikatu Ministra Finansów Pani Beata może legalnie prowadzić im księgi, ponieważ ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie figuruje w rejestrze skazanych za przestępstwa wymienione w art. 76a oraz wykupiła polisę OC dla księgowych.

Stan przed deregulacją – certyfikat księgowego

Do 9 sierpnia 2014 r. osoba chcąca usługowo prowadzić księgi rachunkowe musiała uzyskać certyfikat księgowy wydawany przez Ministra Finansów. Uprawnione do ubiegania się o certyfikat były trzy grupy osób:

  • z co najmniej 3-letnią praktyką w księgowości i wykształceniem wyższym magisterskim na kierunku rachunkowość lub ekonomicznym ze specjalnością rachunkowość – w jednostkach uprawnionych do nadawania stopnia doktora nauk ekonomicznych,
  • z 3-letnią praktyką w księgowości oraz wykształceniem wyższym magisterskim na kierunku rachunkowość lub innym ekonomicznym ze specjalnością rachunkowość,
  • z 2-letnią praktyką w księgowości i wykształceniem co najmniej średnim, które dodatkowo zdały egzamin sprawdzający kwalifikacje organizowany przez resort finansów.

Dla osób bez dyplomu rachunkowości oznaczało to wieloletnią ścieżkę: najpierw zatrudnienie w biurze rachunkowym jako asystent przez minimum dwa lata, potem egzamin państwowy, potem dopiero możliwość założenia własnej działalności w tej branży. Deregulacja skróciła tę drogę praktycznie do zera w sensie wymogów państwowych.

Doradca podatkowy a księgowy

W kontekście usługowego prowadzenia ksiąg warto pamiętać, że deregulacja objęła także zawód doradcy podatkowego. Tutaj jednak skala uwolnienia była mniejsza – sama profesja doradcy nadal wymaga zdanego egzaminu państwowego, a deregulacja objęła głównie warunki dopuszczenia do egzaminu i charakter niektórych czynności.

Dla przedsiębiorcy JDG istotna jest jednak różnica zakresów. Księgowy bez uprawnień doradcy podatkowego prowadzi księgi, sporządza deklaracje i ewidencje. Doradca podatkowy dodatkowo reprezentuje klienta przed organami podatkowymi, sporządza opinie podatkowe i prowadzi sprawy sądowoadministracyjne związane z podatkami.

Praktyczne konsekwencje dla JDG

Dla samozatrudnionych planujących wejście na rynek księgowy deregulacja oznacza kilka rzeczy.

Po pierwsze, nie ma już bariery formalnej zdania egzaminu państwowego. Liczy się kompetencja i odpowiedzialność cywilna potwierdzona polisą.

Po drugie, ryzyko zawodowe pozostaje pełne. Brak certyfikatu nie oznacza braku odpowiedzialności karnej skarbowej za błąd księgowy, ani braku odpowiedzialności cywilnej wobec klienta. Stąd OC dla księgowych nie jest opcją – jest standardem rynkowym.

Po trzecie, klient ma prawo sprawdzić kwalifikacje praktyczne. Brak państwowego certyfikatu czyni z dyplomów, kursów branżowych i referencji jeszcze ważniejszy element budowania zaufania.

Przykład 2.

Pan Adrian prowadzi JDG jako grafik freelancer, ale w wolnym czasie ukończył podyplomowe studia rachunkowości. Rozważa rozszerzenie działalności o usługowe prowadzenie ksiąg dla dwóch zaprzyjaźnionych przedsiębiorców. Po deregulacji nie potrzebuje certyfikatu Ministra Finansów. Wystarczy aktualizacja PKD w CEIDG, wykupienie polisy OC i podpisanie umów na obsługę księgową. Czynności fizycznie wykonuje sam, więc warunki z art. 76a (pełna zdolność do czynności prawnych, niekaralność) musi spełniać osobiście.

FAQ

Czy po deregulacji każdy może prowadzić księgi rachunkowe klientów?

W sensie wymogów państwowych – tak. Przepis art. 76a ustawy o rachunkowości wymaga od osoby fizycznie wykonującej czynności pełnej zdolności do czynności prawnych oraz braku skazania za wymienione przestępstwa. Resort finansów nie wydaje już certyfikatów.

Czy stary certyfikat księgowego nadal coś znaczy?

Formalnie nie jest wymagany do prowadzenia działalności. W praktyce stanowi element marketingu i dowód kompetencji – klienci często traktują go jako dodatkowy filtr przy wyborze biura rachunkowego.

Co z odpowiedzialnością za błąd księgowy po deregulacji?

Odpowiedzialność cywilna i karna skarbowa pozostaje pełna. Brak certyfikatu nie chroni przed roszczeniami klienta ani przed sankcjami organów. Z tego powodu polisa OC dla księgowych jest praktycznie obowiązkowa, mimo braku formalnego nakazu ustawowego.

Czy do biura rachunkowego trzeba zatrudniać osoby spełniające warunki z art. 76a?

Tak – czynności bezpośrednio związane z usługowym prowadzeniem ksiąg muszą wykonywać osoby z pełną zdolnością do czynności prawnych i niekarane za wymienione przestępstwa. Dotyczy to także samego właściciela JDG, jeśli osobiście prowadzi księgi.

Czy deregulacja objęła także doradców podatkowych?

Tak, ale w mniejszym zakresie. Sam zawód doradcy podatkowego nadal wymaga zdanego egzaminu państwowego – zmiany dotyczyły głównie warunków dopuszczenia do egzaminu i niektórych czynności.

Czy bez certyfikatu można sporządzać deklaracje podatkowe klientów?

Tak – sporządzanie deklaracji w ramach obsługi księgowej JDG mieści się w zakresie czynności dopuszczonych dla księgowego po deregulacji. Reprezentacja klienta przed organami podatkowymi pozostaje jednak domeną doradcy podatkowego.

Podsumowanie

Deregulacja zawodu księgowego otworzyła rynek usługowego prowadzenia ksiąg dla osób bez państwowego certyfikatu, ale nie zlikwidowała odpowiedzialności. Dwa wymogi z art. 76a (zdolność do czynności prawnych, niekaralność) pozostają obowiązkowe, a praktycznym standardem stało się ubezpieczenie OC dla księgowych. Dla samozatrudnionego planującego wejście w branżę księgową bariera formalna jest dziś minimalna – liczy się merytoryka, doświadczenie i zaufanie klienta budowane na realnych kompetencjach, a nie na papierowym dyplomie z resortu finansów.

Co warto przeczytać dalej

Przewijanie do góry