Aport przedsiębiorstwa w spadku w księgach rachunkowych

Przez /

W skrócie

  • Dowiesz się, czym jest przedsiębiorstwo w spadku w rozumieniu ustawy o zarządzie sukcesyjnym
  • Zobaczysz ewidencję aktywów i pasywów aportu przedsiębiorstwa w spadku w księgach spółki
  • Otrzymasz schemat księgowań na kontach 010, 020, 200, 210, 240, 310, 330, 800

Odpowiedź w skrócie

Przedsiębiorstwo w spadku wniesione aportem do spółki prowadzącej księgi rachunkowe ujmuje się według wartości godziwej składników majątku, najczęściej odpowiadającej wartości rynkowej. Aktywa księguje się po stronie Wn odpowiednich kont, kontem przeciwstawnym jest 240 Pozostałe rozrachunki – konto imienne wspólnika. Zobowiązania – odwrotnie, a kapitał zakładowy – na konto 800.

Spis treści

Przedsiębiorstwo w spadku to złożona instytucja prawna umożliwiająca kontynuację działalności gospodarczej zmarłego przedsiębiorcy. Wniesienie aportu w postaci przedsiębiorstwa w spadku do spółki prowadzącej księgi rachunkowe wymaga odpowiedniego ujęcia w księgach – osobno aktywów, zobowiązań i kapitału zakładowego.

Poniżej omawiamy mechanikę ujęcia księgowego w jednostce przyjmującej aport oraz schemat kont na podstawie ustawy o rachunkowości i ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej.

Czym jest przedsiębiorstwo w spadku

Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. Definicja została przedstawiona w art. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw.

Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje także składniki niematerialne i materialne przeznaczone do wykonywania działalności, nabyte przez zarządcę sukcesyjnego albo na podstawie czynności, o których mowa w art. 13 ustawy, w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego lub wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego.

W uproszczeniu jest to zatem zespół składników majątkowych i niemajątkowych, które służyły do prowadzenia działalności przez zmarłego przedsiębiorcę. Dopuszczalne jest wniesienie takiego przedsiębiorstwa aportem do spółki – co zostaje opisane poniżej z perspektywy ksiąg rachunkowych jednostki przyjmującej.

Wartość godziwa składników aportu

W świetle prawa bilansowego u przyjmującego aport poszczególne składniki aktywów i pasywów przedsiębiorstwa w spadku ujmuje się w wartościach godziwych, najczęściej odpowiadających wartości rynkowej.

Zgodnie z art. 28 ust. 6 ustawy o rachunkowości za wartość godziwą przyjmuje się kwotę, za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami.

W praktyce oznacza to, że wszelkie składniki majątku wchodzące w skład przedsiębiorstwa w spadku – środki trwałe, wartości niematerialne i prawne, zapasy – powinny zostać wycenione według ich wartości godziwej na dzień otrzymania aportu. Po ustaleniu wartości godziwej poszczególnych składników należy je wprowadzić do ksiąg rachunkowych na odpowiednie konta bilansowe.

Warto pamiętać, że dla celów podatkowych wartość składników ustala się zgodnie z zasadą kontynuacji – co różni się od podejścia bilansowego. Dlatego konieczne jest prowadzenie odrębnej ewidencji dla celów podatkowych i odrębnej dla celów bilansowych.

Odpisy amortyzacyjne od środków trwałych

Jeżeli w skład przedsiębiorstwa w spadku wchodzą środki trwałe, jednostka przyjmująca dokonuje odpisów amortyzacyjnych od ustalonej wartości początkowej tych środków trwałych (wartości godziwej) na zasadach ogólnych.

Oznacza to, że jednostka:

  • dokonuje odpisów amortyzacyjnych drogą systematycznego, planowego rozłożenia wartości początkowej na ustalony okres amortyzacji,
  • uwzględnia okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego przy ustalaniu okresu amortyzacji i rocznej stawki amortyzacyjnej.

Ze względu na różne zasady amortyzacji dla celów podatkowych i bilansowych – bilansowo według wartości godziwej, podatkowo według zasady kontynuacji – konieczne jest prowadzenie dwóch odrębnych ewidencji. To istotne dla księgowego nadzorującego rozliczenia po otrzymaniu aportu.

Ewidencja aktywów w księgach

W jednostce otrzymującej aport w postaci przedsiębiorstwa w spadku ewidencja składników aktywów wygląda następująco – zapis księgowy na podstawie PK (polecenia księgowania):

  • Wn różne konta – 010 Środki trwałe, 020 Wartości niematerialne i prawne, 310 Materiały, 330 Towary, 200 Rozrachunki z odbiorcami, 240 Pozostałe rozrachunki,
  • Ma konto 240 Pozostałe rozrachunki (w analityce: Konto imienne wspólnika).

Przykład: nowo utworzona spółka z ograniczoną odpowiedzialnością przyjęła od wspólnika aport w postaci przedsiębiorstwa w spadku po zmarłym przedsiębiorcy. W skład wnoszonego majątku wchodziły między innymi środki trwałe, wartości niematerialne i prawne, zapasy towarów i materiałów, należności od kontrahentów oraz zobowiązania wobec dostawców. Zgodnie z umową aportową wartość wnoszonego przedsiębiorstwa odpowiada wartości nominalnej obejmowanych w zamian udziałów.

Ewidencja aktywów przebiega kolejno:

  • Środki trwałe: Wn 010 / Ma 240 (konto imienne wspólnika),
  • Wartości niematerialne i prawne: Wn 020 / Ma 240,
  • Towary: Wn 330 / Ma 240,
  • Materiały: Wn 310 / Ma 240,
  • Należności od odbiorców: Wn 200 / Ma 240.

Konsekwentnie konto 240 narasta po stronie Ma, gromadząc całość wartości aktywów wniesionych przez wspólnika.

Ewidencja zobowiązań i kapitału zakładowego

Przejęte w wyniku aportu zobowiązania ewidencjonuje się zapisem odwrotnym – po stronie Wn konta 240:

  • Wn konto 240 Pozostałe rozrachunki (w analityce: Konto imienne wspólnika),
  • Ma odpowiednie konto zespołu 2 (np. 210 Rozrachunki z dostawcami).

Pod datą rejestracji podwyższenia kapitału w KRS księguje się wartość nominalną udziałów wydanych wspólnikowi w zamian za wniesione przedsiębiorstwo w spadku – zapisem zwiększającym kapitał zakładowy. Schemat jest następujący:

  • Ma konto 800 Kapitał zakładowy (ewentualnie 801 Kapitał podstawowy – zależnie od przyjętego przez jednostkę planu kont),
  • Wn konto 240 Pozostałe rozrachunki (analityka: konto imienne wspólnika).

Udziały nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. Jeżeli udział jest obejmowany po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżkę przelewa się do kapitału zapasowego.

Po zaksięgowaniu całej operacji – aktywów po stronie Wn, zobowiązań po stronie Ma, kapitału zakładowego po stronie Ma – konto 240 (analityka: konto imienne wspólnika) powinno wykazać saldo zerowe. Zapisy księgowe odzwierciedlają istotę aportu: wspólnik wnosi do spółki przedsiębiorstwo w spadku w zamian za udziały o ustalonej wartości nominalnej.

FAQ

Co to jest przedsiębiorstwo w spadku?

Zespół składników majątkowych i niemajątkowych, które służyły do prowadzenia działalności gospodarczej przez zmarłego przedsiębiorcę. Definicja – art. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej.

Według jakiej wartości ujmuje się składniki aportu?

Według wartości godziwej na dzień otrzymania aportu, najczęściej odpowiadającej wartości rynkowej. Podstawa – art. 28 ust. 6 ustawy o rachunkowości.

Czy podatkowo stosuje się tę samą wartość co bilansowo?

Nie. Dla celów podatkowych obowiązuje zasada kontynuacji, czyli kontynuacja wartości przyjętej u zmarłego przedsiębiorcy. Bilansowo – wartość godziwa. Dlatego konieczne jest prowadzenie dwóch odrębnych ewidencji środków trwałych.

Jak księgować środki trwałe otrzymane aportem?

Wn 010 Środki trwałe / Ma 240 Pozostałe rozrachunki (w analityce: Konto imienne wspólnika). Identyczny schemat dla WNiP (020), materiałów (310), towarów (330), należności (200).

Jak ująć kapitał zakładowy z aportu przedsiębiorstwa w spadku?

Pod datą rejestracji w KRS: Wn 240 Pozostałe rozrachunki (konto imienne wspólnika) / Ma 800 Kapitał zakładowy. Udziały nie mogą być obejmowane poniżej wartości nominalnej – nadwyżka trafia do kapitału zapasowego.

Czy zobowiązania wchodzące w skład przedsiębiorstwa w spadku też są księgowane?

Tak. Zobowiązania ujmuje się zapisem Wn 240 (konto imienne wspólnika) / Ma odpowiednie konto zespołu 2 (np. 210 Rozrachunki z dostawcami).

Podsumowanie

Spółka prowadząca księgi rachunkowe, która otrzymuje aportem przedsiębiorstwo w spadku, musi ująć poszczególne składniki majątku według wartości godziwej – tak nakazuje art. 28 ust. 6 ustawy o rachunkowości. W praktyce oznacza to zapisy: aktywa Wn na właściwych kontach majątkowych / Ma 240 Pozostałe rozrachunki (konto imienne wspólnika); zobowiązania – zapisem lustrzanym; a kapitał zakładowy – Wn 240 / Ma 800, pod datą rejestracji podwyższenia w KRS. Obok ewidencji bilansowej trzeba jednak prowadzić drugą, podatkową – opartą na zasadzie kontynuacji – ponieważ środki trwałe wniesione aportem są amortyzowane bilansowo od wartości godziwej, systematycznie rozłożonej na okres ich ekonomicznej użyteczności.

Co warto przeczytać dalej

Przewijanie do góry